بسم اللّه الرحمن الرحيم فن سيزدهم از مقاله پنجم در علم ملاعب و آن عبارتست از اوضاعى كه بزرگان از براى نيش خند خواطر يا دفع ملالت وضع كرده‌اند و انواع ملاعب هر چند بسيار است ، اما بعضى از آن كه بيشتر بزرگان و ارباب دولت را به آن رغبتى و در او فايده بسيار از زيادتى بصيرت و انتباه فكرت و شناختن اسباب حرب از مكر و خديعت و انتها ز فرصت و غير آن مندرج بود در چند فصل اشاره كنيم ، فصل اول در شرح احوال شطرنج گويند از ابن اثير پرسيدند كه شطرنج باختن چونست گفت شطرنج باختن ذهن را صاف كند و فكر را قوى گرداند و عقل را بيفزايد . و از سعيد بن جبير نقل كنند كه گاه گاه تماشاى باختن شطرنج كرده است و بمذهب شافعى در باختن آن فى الجمله رخصتى است و در مذاهب ديگر مطلقا حرام است . و گويند واضع شطرنج صهصة بن داهر است كه يكى از حكماى هند بوده و اظهار آن لجلاج كه از فرزندان او بوده است كرده و سبب اظهار او آن بود كه ملكى از ملوك هند را كه بمحاربه و جهانگيرى و مبارزت و لشگركشى مشعوف بودى